Buradasınız :
Türkçe
English
Pazar, 17.12.2017
Hızlı Bağlantılar




16.05.17 | 12:36 | Zaman: 215 Gün

DÜNYAYI YÖNETEN GÜÇ: AMERİKAN İSTİHBARATINDA YAŞANAN DEĞİŞİM

 

Oktay Çimen
Gizem Cansız


ABD istihbaratı denilince akla tek bir istihbarat servisi değil, 16 istihbarat servisi ile birlikte bu servislerle iş birliği yapan ya da iş ilişkisi olan tüm adreslerin toplamı gelir. Bunların hepsine birden ‘’İstihbarat Toplumu ( IntelligenceCommunity )’’ adı verilir. Amerikan  istihbarat toplumunda yer alan servisler uyumlu bir toplumun parçası olmaktan ziyade rakip kabileler gibidir. ABD devlet istihbarat sistemi içindeki istihbarat teşkilleri ; (1) Bağımsız CIA, (2) Savunma Bakanlığı istihbarat teşkilleri ve (3) Diğer Bakanlıkların istihbarat teşkilleri veya işlevleri olmak üzere üç gruba ayrılmaktadır. Bakanlık istihbarat servislerinden sekizi Savunma Bakanlığı, yedisi Sivil Politika Bakanlıkları dahilindedir. ABD istihbarat toplumunda resmi olarak 200.000’den fazla kişi çalışmaktadır. Ülkede güvenlik kleransı olan 850.000 kişi bulunduğu ve pek çok özel güvenlik şirketinin istihbarat işinde olduğu göz önüne alınırsa bu sayının daha da büyüyeceği dikkate alınmalıdır. ABD’de istihbarat servisinde akla önce FBI sonra CIA gelir. 11 Eylül 2001 saldırıları CIA ve FBI gibi pek çok istihbarat servisinde önemli reformları neden oldu, yeni kurumlar oluşturuldu. Bunlar arasında 1947 yılında kurulan CIA’dan beri en kapsamlı yapılanmaya sahip Ulusal İstihbarat Direktörlüğü (DNI) ve Anavatan Güvenlik Bakanlığı’nın teşkili başta gelmektedir. DNI, tıpkı DCI gibi 16 istihbarat örgütünün idarecisi oldu ama bu lafta kaldı çünkü istihbarat örgütleri büyük ölçüde otonomilerini devam ettirdiler. FBI ve CIA Amerikan istihbaratında en önde gelen kurumlardır.

MERKEZİ İSTİHBARAT TEŞKİLATI (CIA)

Merkezi İstihbarat Teşkilatı ( İngilizce: Central IntellingenceAgency) veya İngilizce adı kısalmasıyla CIA, 1947’de  ABD başkanlarından Harry Truman döneminde kurulan, ABD’nin birimleri için gereken ABD dışı ülkelerle ilgili istihbarat bilgilerini toplayan kurumdur. Merkezi Virginia eyaletindeki Langley’e bulunmaktadır.
CIA yasasına göre; kurum, organizasyonunu, görevlerini, personelinin sayısını ve maaşlarını saklı tutmak hakkına sahiptir. Soğuk Savaş yıllarında ve sonrasında CIA pek çok gizli operasyonda rol alarak çeşitli sebepler dolayısıyla siyasi rejimleri zayıflatmaya ve hükümetleri devirmeye çalışmıştır.
1947’de Kongre tarafından, Milli Güvenlik Konseyi ( National Security Council, NSC) ile bu konseyin yönetimi altında çalışmak üzere kuruldu. CIA, NSC’ye milli güvenliği ilgilendiren konularda bilgi toplayıp verecek, elde edilen bilgileri değerlendirdikten sonra, hükümetle ilgili yerlere ulaştırılmasını sağlayacaktı. CIA; NSC’nin vereceği emirler doğrultusunda, güvenlikle ilgili istihbarat işlerini yerine getiriyordu.
Değişik kesimlerden seçilen CIA direktörleri arasında, ABD’ye başkanlık yapan George W. Bush’un babası George H. W. Bush’da bulunmaktaydı.

Organizasyon Yapısı


CIA dört direktörlük halinde çalışmaktadır :


İstihbarat Direktörlüğü


NCS’nin toplamış olduğu ham istihbaratların analiz edilip işlenmiş istihbarat haline getirildiği direktörlüktür. Entelektüel bir karaktere sahiptir. Tüm birimleri CIA merkezindedir. Görevi istihbarat toplamak değildir. Gizli servis NCS’nin toplamış olduğu istihbaratı değerlendirip analiz etmektir. Havadan çekilen (uydu, uçak, vs.) resimleri, radyo, telefon, televizyon, değerlendirmeler, raporlar halinde, ilgili makamlara gönderilir. Karşı haberalma daire başkanlığı ile koordineli olarak çalışır. İstihbarat Direktörlüğü’nde çalışan kişiler analist olarak adlandırılır. Politik, ekonomik, askeri, psikolojik analist gibi çeşitli dalları vardır. Yapısı ihtiyaçlara göre değişmekle birlikte on dört birimden oluşmaktadır. Bu birimler şunlardır: Suç ve Narkotik Merkezi, Karşı–İstihbarat Merkezi/Analiz Grubu, Bilgi Operasyonları Merkezi/Analitik Grup, Asya- Pasifik, Latin Amerika ve Afrika Analiz, Koleksiyon (Toplama) Stratejileri ve Analiz, Tüzel Araştırmalar, Irak Analiz, Yakın Doğu ve Güney Asya Analiz., Politika Desteği, Rusya ve Avrupa Analiz, Terörizm Analiz, Uluslararası Sorunlar, Silah İstihbaratları, Karşı –Silahlanma ve Silah Kontrol Merkezi, İstihbarat Analizi için Okul, Ulusal Gizli Servis ( NationalClandestine- NCS) Direktörlüğü.
Operasyon Direktörlüğü olarak da bilinir. Eski adlarından biri de Planlama Direktörlüğü’dür. Başta insan istihbaratı (HUMINT) olmak üzere elektronik ( ELINT ) ve sinyal ( SIGINT ) istihbaratını toplayan direktörlüktür. Her türlü bilgi ve haberi toplamakla görevlidir. Bu bilgileri elde etmek için casuslar ve ajanlar bulmaya çalışır. CIA’nın dış ülkelerdeki tüm istasyon ve üsleri NCS tarafından yönetilir. Elçiliklerdeki birimleri istasyon, konsolosluklardaki birimlere üs adı verilir. Bu birimler şefler tarafından yönetilir. NCS’de operasyon subayı, koleksiyon (toplama) subayı, dil uzmanı gibi ünvanlara sahip personel görev yapar. Operasyon subayının çeşitli ajan ve casuslardan elde ettiği bilgiler koleksiyon subayları tarafından değerlendirilerek analiz edilmesi için İstihbarat Direktörlüğü’ne gönderilir. NCS, Başkan’ın onayladığı karar direktifleriyle dış ülkelerde suikast, bombalama, rehin alma, şantaj, psikolojik ve fizyolojik işkence, gizli silah desteği gibi gizli operasyonlar yapabilir. NCS iki yardımcı direktörlüğe ayrılır.
Yardımcı Direktör NCS    
Karşı –Silahlanma Bölümü, Karşı –Terörizm Merkezi, Karşı – İstihbarat Merkezi, Bölgesel ve Uluslararası Sorunlar Bölümü, Teknoloji Desteği Bölümü, HUMINT  (İnsan İstihbaratı) İletişimi için Yardımcı Direktör NCS,HUMINT  İletişimi Koordinasyon Merkezi

Bilim ve Teknoloji Direktörlüğü

Teşkilat elemanlarını, son teknolojik gelişmelerde eğitmek, kullanmasını öğretmek.
Kullanılan  araçları geliştirmek, yapılan operasyonlara bilimsel ve teknik destek sağlamak bu direktörlüğün görevidir. Bilim ve Teknoloji Direktörlüğü çalışanları genellikle yetenekli bilim adamlarıdır. On iki birimden oluşmaktadır.
İş Stratejileri ve Kaynakları Merkezi, Teknoloji Yönetimi için Merkez, Bilim Adamı Şefliği, Geliştirme ve Mühendislik, Küresel Erişim, Görev Yöneticileri, Özel Faaliyetler ( CIA’ın gizli askeri eylem birimi olarak bilinir. İnsansız uçak saldırılarını yönetir.), Özel İletişimler Programları, Sistemler Mühendisliği ve Analiz, Teknik Koleksiyon, Teknik Hızlılık, Teknik Servis, Destek Direktörlüğü ( Eski adı Yönetim Direktörlüğüdür. Teşkilat personelinin toplanan bilgilerini tesislerin, güvenliğini sağlar.)
Destek direktörlüğü şu birimlerden oluşur:
Stratejik Kaynaklar Yatırımı, Kritik Görev Sigortası, Destek Koleji, Geleneksel Olmayan Destek, NRO Program Yöneticisi, DNI Program Yöneticisi, Kurum İşleri, Küresel Altyapı, Küresel Servisler, Tıbbi Servisler, Görev Entegrasyonu, Personel Kaynakları, Güvenlik, CIA’de Rütbe ve Konumlar, Analiz, Analitik Metodolojist, Karşı- İstihbarat Tehdit Analisti, Terörle Mücadele Analisti, Ekonomik Analist, İstihbarat Toplama Analist, Liderlik Analisti, Askeri Analist, Açık Kaynak Subayı, Politik Analist, Hedefleme Analisti, Gizli Servis, Operasyonlar Subayı, Toplama Yönetimi Subayı, Özel Beceriler- Hedefleme Subayı, Paramiliter Operasyonlar Subayı, NCS Dil Subayı, Genel Müfettiş-Özel Ajan/Soruşturmacı, Poligraf (Yalan Makinesi) Uzmanı, Koruma Ajanı, Teknik Güvenlik Subayı, Yardımcı Müşteşar Yardımcısı, Yardımcı Müsteşar, Müşteşar Yardımcısı, Müşteşar.
CIA’nın şimdiye kadar başka devletlerde birçok operasyon yaptığı meydana çıkarıldı. Bütün bu işleri yapabilmek için, CIA’ya geniş bir maddi imkan tahsis edilmektedir. Kadrolarında devamlı memur şeklinde on altı bin kişi (tahmini) çalışmaktadır.
CIA’nın faaliyetleri çeşitli dedikodulara sebep olduğundan son yıllarda ABD Kongresinde durumu incelenmiş, Pike Raporu hazırlanmış, kamuoyuna açıklamalar yapılmıştır.
Bazı devlet başkanlarını, devlet ileri gelenlerini suikast düzenleyerek öldürtmek, ülkeler arası içinde bazı etnik grupları teşvik ve tahrik ederek karışıklıklar çıkarmak, hükümetleri devirmek gibi işleri CIA’nın yaptığı ortaya çıkarılmıştır.
CIA, ABD içinde olduğu gibi, bütün dünyada ve özellikle Orta Doğu’da faaliyet gösterir.

SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİNDE ABD İSTİHBARATI


İkinci Dünya Savaşı’nın sonuna kadar olan dönemde Amerikalı liderler barış zamanında bir istihbarat teşkilatına ihtiyaç olduğunu düşünüyorlardı. Onlar için istihbarat sadece savaşları kazanmak için gerekliydi. 1947 yılında Truman’ın barışı korumak için de istihbarat gereklidir teorisi CIA kanunu ile hayata geçti. CIA için başlangıçta iki görev belirlenmişti.  Stratejik sürprizleri haber vermek ve ülke dışındaki örtülü faaliyetleri gerçekleştirmek. İstihbarat stratejisi ise yeni teknoloji ve gizli istihbarat ittifakları ile Sovyet silahlarının gelişimini, bilimsel faaliyetleri ve daha önemlisi liderlerinin komşu ülkelere ilişkin niyetlerini ve planlarını ortaya çıkarılmasını hedeflemekteydi. İkinci Dünya Savaşı esnasında sinyal ve görüntü istihbaratının öneminin fark edilmesi teknolojik arayışları bu yöne sevk etti. Savaş sonrası kısa zamanda U-2 keşif uçakları, uzay programları, bilgisayarların en eski örnekleri ve örtülü operasyonlar ile ilgili özel vasıtaların gelişimi konusunda önemli adımlar atıldı. 4 Haziran 1956’da Sovyetler Birliği üzerinde yapılan ilk U-2 uçuşundan iki ay sonra bir keşif uydusu üretim için operasyonel gerekçeler üretilmeye başlandı. CIA üretilen istihbaratı ve hassas fotoğrafları ABD Başkanı’na, ekonomi analizcilerine ve askeri planlamacılarına yayacak bir analiz merkezi oluşturuldu.
1947 yılında CIA kurulduğunda sivil bir istihbarat teşkilatı kurulmasına askerlerden kuvvetli bir muhalefet gelmişti. Çünkü askerler savaş zamanında askeri istihbarat teşkilatını zaten kurmuştu ve bir savaş çıktığında sivil bir teşkilatın çok faydasının olamayacağını düşünüyordu. Bugün hala askerler CIA’nın varlığını değil ama ayrıcalıkları ve görevlerini sorgulamaya devam ediyorlar. Bunun altında yatan temel neden ise CIA’nın savaş zamanında askerlerin kontrolüne gireceği ve ne zaman savaşta olup olmadıklarının sık sık tartışılmasıdır. Ancak resmi bir savaş ilan edilmemiş olsa da askerler CIA benzeri gizli operasyonel kabiliyetler oluşturmaya devam etmektedirler. 1947 yılında çıkarılan Ulusal Güvenlik Kanunu ile CIA, DIA ve NSA’nın da olduğu üyesi vardı. İstihbarat toplumu dünya genelince örtülü operasyonlar düzenliyor, hükümetleri değiştiriyor, seçimleri etkiliyor, Kongre’nin bilgisi ve Başkan’ın tam kontrolü olmadan dilediğini yapıyordu. Müttefik ülkelerde rejim etkilenmesin diye ‘’yabancı yok ( nooutsider)’’ prensibi uygulanıyor, Amerikan gizli servisi arka planda kontrolü elinde tutuyordu.
Soğuk savaş boyunca CIA örtülü operasyonlarının temel amacı komünizm ile mücadele etmekti. Temel hedef komünizmin yayılmasını engellemektir. Soğuk savaş döneminde CIA, Sovyet muhalifleri silanlandırmış ve eğitmiş, Amerikan çıkarlarına uygun olarak dünyaya yaymış ve bunları örtülü operasyonlar üzerinden gerçekleştirmiştir. CIA, Domuzlar Körfezi, zehirli puro, suikastler Güney Amerika’daki darbeler ve katliamlar gibi öldürücü faaliyetler gerçekleştirdi. Soğuk Savaş’ın 40 yılı süresince CIA yüzlerce örtülü operasyon yaptı ve Sun Tuz’u’nun“savaşmaksızın başkalarının ordularını alt etmek hünerlerinin en iyisidir” sözünü doğruladı.
Yeşil Kuşak Projesi, ABD başkanı Jimmy Carter’ın ulusal güvenlik danışması ZbigniewBrzezinski tarafından 1977’de geliştirilen bir projedir. Yeşil kuşak projesinin amacı, İslam’ı komünizme karşı bir savunma olarak kullanarak, SSCB’nin petrol zengini Basra körfezi civarında etkinlik sağlamasını engellemekti. SSCB’nin Afganistan işgali sırasında CIA ve Pakistan himayesinde mücahit güçler örgütlendi. Afganistan’da ekilen haşhaşın, eroin olarak dünya piyasasına sürülmesine göz yumuldu ve elde edilen gelirin işgale karşı kullanılması amaçlandı. Karşı saldırı amacıyla Afgan gruplara yoğun silah satışı yapıldı ve Pakistan askeri kamplarında eğitim verildi. Bu gelişmeler Taliban gibi radikal dinci örgütlerin temellerinin atılmasını sağladı ve ılımlı İslam ortaya çıktı. Dönemin El Kaide Lideri Usame bin Ladin aslında ABD tarafından kurulan bir komplodur. Radikal İslam’ı kullanarak EL Kaide üzerinden Sovyetler’in çöküşünü gerçekleştirdiler. BabrakKarmal hükümeti Afganistan’da faaliyette idi. Günümüze gelecek olursak aynı şey Suriye üzerinde yapılmaktadır. IŞİD terör ordusunda Kafkas kökenli Çeçenler bulunmaktadır. Bunlar ülkelerine yani Rusya’ya döndüklerinde rahat durmayacaklardır. Ilımlı İslam’ın Türkiye’ye dönük faaliyetleri Fethullah Gülen üzerinden yapılmaktadır. Emniyet’i ve Emniyet İstihbarat’ı İslamcı bir tarikat olan Fethullahçıların ele geçirdiği iddiası sıklıkla dile getirilmiştir. Kimi istihbaratçılar merkezin Fethullahçı şuralar tarafından yönetildiğini söylüyordu. Kimileri İstihbarat Dairesi’nin askerlerle kişisel bir hesaplaşmaya giriştiğini, bunun da arkasında Fethullah Gülen’in olduğunu iddia ediyordu.  Görüldüğü üzere İslamın ılımlısı, radikali olmaz. ABD bu tür faaliyetleri ile Afganistan’ı işgal etmiştir. Zira kusursuz olan sadece İslamdır. Şemşiyesi altındaki insanlar değil.

 

11 EYLÜL 2001 SONRASI ABD İSTİHBARATI


ABD kongresi. 11 Eylül Komisyonu Raporu ile istihbarat sistemi üzerindeki denetimi artırma ihtiyacını belirlemiş olsa da yapılanlar yeterli olmadı. 2004 yılında önce Kongre komisyonlarının tavsiyeleri kabul görmemiştir. 11 Eylül Komisyonu’nun yaptığı 340 tavsiyeden ancak 35’i başarılı şekilde uygulandı. 268’i ile ilgili hiçbir şey yapılamadı. İstihbarat servisleri bunlara ya direnç gösterdiler ya da kapasiteleri dışında olduğunu belirttiler. Bunun üzerine dışarıdan bir denetim mekanizması kuruldu ve Silberman-RobbKomisyonu’nun önerileri uygulandı. 2007 yılında Senato İstihbarat Komitesi. 11 Eylül Komisyonu’nun başkan yardımcısı Lee Hamilton’ı görüş bildirmeye çağırmıştır. Ocak 2010’da Kitle İmha Silahlarının Yayılmasını ve Terörizmi Önleme Komisyonu, Kongrenin önerdiği istihbarat ve anavatan güvenlik reformlarının başarısız olduğunu rapor etti. Önemli reform konularından biri de CIA’nın paramiliter operasyon kabiliyetlerinin Afganistan harekatında görülen başarısızlık üzerine Silahlı Kuvvetler’e transfer edilmesi idi. CIA, paramiliter operasyon ağırlıklı merkezi olmayı kaybederken Florida’da bulunan ABD Özel Kuvvetler Komutanlığı mevcudu 50.000’e çıkarılmıştır.

Bush yönetiminin 7 yıllık istihbarat fiyaskosu ABD istihbaratındaki reform arayışlarını devam ettirmektedirler. ABD istihbaratı reform tartışmalarının temelinde Kongre’nin özel şirketlere aşırı para dağıtması, istihbarat teşkilleri arasında işbirliği ve paylaşım olmaması, özel operasyonlara artan ihtiyaç, başta insansız hava araçları olmak üzere teknolojinin artan masrafları gibi konular gelmektedir. Reform arayışları en çok istihbarat bütçesinin %80’ini kontrol eden Savunma Bakanlığı’nın gündemindedir. Yapılan reformların pek çoğu kısa sürede ömrünü tamamladı, bazıları tam aksi sonuçlar verdi ya da sonuçtan ziyade angarya üretti. CIA Terörle Mücadele Merkezi’nin girişinde hala şu levha bulunmaktadır: ‘’Bugün 12 Eylül 2001’’
CIA bu dönemden sonra Drone Savaşlarına başladı. Pakistan, Afganistan ve Somali gibi ülkeler etkinliğini arttırdı. Kullanmış oldukları hapishanelerde Irak ve Afganistan işgalinden sonra yüzlerce insana işkence yaptılar. Bu dönem Oğul Bush döneminde arttı. Demokrasi adı altında insanlara işkence yaptılar. Sözde demokrasinin geliştirilmesi ve terörle mücadele kapsamında bunu yaptıklarını belirttiler. El Kaide ve Taliban üzerinden Afganistan’a müdahale edilince “Sonsuz Adalet” diyerek faaliyetlerine başladılar Terörle mücadele bağlamında bunu fırsat bulan Rusya, Çeçenlere yönelik faaliyetlerini artırdı. Çin ise Doğu Türkistan üzerine baskılarını artırdı. Ve bunu terörizm ile mücadele olarak dünyaya yansıttılar. Bunun karşısında İKÖ üzerine düşen görevi yerine getirmemiştir. Çoğu İslam ülkesi buna sessiz kalmış bazı İslam ülkeleri kendi çıkarlarına karşı kullanmıştır. İslam ülkeleri ise artık kendini bir eleştirel süreçten geçirmek durumundadır. Malezya buna karşı çıkmış Dönemin Başbakanı Mahathir bin Mohamet“Onlarca yıllık bilgi ve belge bizim dünyayı taş devri insanlarından daha iyi yönetmemize yetmedi” demiştir. Bunun da altında istihbarat teşkilatlarının faaliyetleri yatmaktadır. CIA ve M16 gibi örgütler.

 

SONUÇ


CIA’nın geçmişini özetleyecek olursak; Parlak kısa süreli başarıları yanında uzun süren başarısızlıkları olan bir istihbarat servisi olduğunu söyleyebiliriz. Yani Amerikan istihbaratı başarısız oldukça genişliyor. Batı Medeniyeti tarihinin güçlü ülkesi, birinci sınıf casus teşkilatı kurmayı başaramadı. CIA’nın en önemli sorunları yanlış değerlendirmeler, iki yüzlülük, düşman ajanlarının sızması ve genel kişisel yetersizlikler olmuştur. Yapılan analizler genellikle tek taraflı ve tek boyutlu kaldı. CIA’nın tüm Soğuk Savaşta Sovyetler ile mücadelesi üç ajanın etrafında döndü. Bugün CIA; akıcı Arapça, Peştun, Urdu, Farsça, Türkçe, Kürtçe ve diğer diller konuşan Amerikalı eleman peşindedir. İslami çalışmalar ve Orta Doğu’nun siyasi, kültürel ve toplumsal yapısı ile ilgili daha fazla uzmana ihtiyacı vardır. Şimdi stratejik ağırlık Güney Asya’ya kaydığından bu coğrafyaya yönelik yapılanma ile ilgili çalışmalar yapılmaktadır. Ana gayret alanlarından biri de fikirler savaşını  kazanmaktır. Bunun için kültürleri ve toplumları daha iyi anlama ihtiyacı üzerinde durmaktadır. Bu amaçla akademik seferberliğe tekrar ağırlık vermiştir.
Bugün için CIA’nın en öncelikle görevi İslamcı Gruplara sızmaktır. Uluslararası ortamın artık tolerans göstermediği CIA’nın gizli savaşçıları, üçüncü tarafları kullanmakta zorlanmaktadır ve askerlerin yardımına ihtiyaç duymaktadır. Türkiye’de FETÖ/ PDY terörü bunun en açık örneğidir. Bugünkü CIA, daha fazla öldürmeye daha az insan istihbaratı ve analizine odaklanmış durumdadır. Türkiye Cumhuriyeti bu tür örtülü operasyonlara karşı dikkati olmalı, kendi istihbarat teşkilatını en iyi şekilde kullanmalıdır.

 

KAYNAKÇA


1.    BİLBİLİK, Erol, (2008), Amerikan Kuşatması, İstanbul: Profil Yayıncılık.
2.    ÖZDAĞ, Ümit, (2014), İstihbarat Örgütleri, Ankara: Kripto Basım Yayın.
3.    https://tr.wikipedia.org/wiki/CIA   (Erişim: 02.05.2017).
4.    ÖZKAYA, Ömer, (2002), CIA Belgeleriyle Zihin Kontrol Operasyonları, İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayınları.
5.    TRENTO, Joseph, (2006), CIA’nın Gizli Tarihi, İstanbul:Pegasus Yayınları.
6.    YILMAZ, Sait, (2015), Dünyayı Yöneten Güç İstihbarat Bilimi, Ankara: Kripto Basım Yayın.
7.    WEISS, Michael, Hassan,(2016), IŞID Terör Ordusunun İç Yüzü, İstanbul: Kırmızı Yayınları.